Thymele Logo
Search

τοποσυναφής, τοποσυναφές [επίθετο]

Articles Icon 1
Videos Icon 3
Videos Icon 2
[1]

Ορισμός

Χαρακτηρισμός έργου εικαστικών ή παραστατικών τεχνών που δημιουργείται για να παρουσιαστεί σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία, λαμβάνοντας υπόψη τα μοναδικά της χαρακτηριστικά, όπως η γεωγραφική θέση και μορφολογία της, αλλά και η ιστορία, η αρχιτεκτονική και το κοινωνικό και πολιτισμικό της συγκείμενο.

Ανάπτυξη

Οι τοποσυναφείς παραστάσεις ή δράσεις δεν πραγματοποιούνται σε ειδικά σχεδιασμένους και καθιερωμένους θεατρικούς χώρους, αλλά σε ένα ευρύ φάσμα εξωθεατρικών τόπων, όπως πάρκα, εγκαταλελειμμένα κτίρια, ιστορικές τοποθεσίες, μουσεία, εργοστάσια, αστικούς δημόσιους χώρους, ή και την ύπαιθρο. Δημιουργούνται για να αντανακλούν τα μοναδικά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου τόπου στον οποίο επιτελούνται και να αλληλεπιδρούν με την ατμόσφαιρα, την ιστορία και την αρχιτεκτονική του. Επομένως, ο επιλεγμένος χώρος δεν αποτελεί απλώς το σκηνικό περιβάλλον ή τη σκηνογραφία του παραστασιακού γεγονότος, αλλά αναπόσπαστο μέρος της καλλιτεχνικής σύλληψης. Με τον τρόπο αυτόν, ο τόπος διαμορφώνει τη δομή, την κίνηση, το οπτικό και ηχητικό πλαίσιο και γενικότερα την αισθητική μορφή και το περιεχόμενο, επηρεάζοντας, ως εκ τούτου, την αφήγηση, τη θεματολογία και την εμπειρία του κοινού.


Ο όρος τοποσυναφής τέχνη [site-specific art] εισήχθη από τον Καλιφορνέζο καλλιτέχνη Robert Irwin [Ρόμπερτ Ίργουιν], αλλά στην πραγματικότητα χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στα μέσα της δεκαετίας του 1970 από καλλιτέχνες της διευρυμένης γλυπτικής στον χώρο, όπως η Patricia Johanson [Πατρίσια Γιοχάνσον] και o Dennis Oppenheim [Ντέννις Όππενχαϊμ], οι οποίοι δημιούργησαν καλλιτεχνικές παρεμβάσεις σε μεγάλης έκτασης αστικές τοποθεσίες. Η τοποσυναφής περιβαλλοντική τέχνη περιγράφηκε για πρώτη φορά ως τάση από την κριτικό αρχιτεκτονικής Catherine M. Howett [Κάθριν Μ. Χάουετ] και την κριτικό τέχνης Lucy R. Lippard [Λούσυ Ρ. Λίππαρντ]. Αναδυόμενη από τον μινιμαλισμό και τις εικαστικές παρεμβάσεις στον χώρο η τοποσυναφής τέχνη αναδεικνύει το χωρικό και κοινωνικό πλαίσιο/συγκείμενο και αντιστέκεται στο μοντερνιστικό πρόγραμμα του αυτόνομου έργου τέχνης (αφαίρεση από το έργο τέχνης όλων των ενδείξεων που καθιστούν εμφανές ότι πρόκειται για τέχνη).


Στην κατεξοχήν τοποσυναφή παράσταση ή επιτελεστική δράση ο εξωθεατρικός χώρος με το σύνολο των φυσικών και μορφολογικών χαρακτηριστικών του, με το ιστορικό του πλαίσιο και τη βασική χωρική και κοινωνική του λειτουργία τροφοδοτεί τον βασικό δραματουργικό πυρήνα του παραστασιακού συμβάντος, έτσι ώστε η παράσταση να μην μπορεί να μεταφερθεί σε άλλο χώρο χωρίς να χάσει όχι μόνο τη συγκεκριμένη μορφή της, αλλά και το συνεκτικό νοηματικό της πλαίσιο. Χαρακτηριστικό του όρου τοποσυναφής είναι η πολυμορφία του και η εφαρμογή του σε πολλά διαφορετικά καλλιτεχνικά πλαίσια ακολουθώντας ποικιλότροπες πρακτικές. Η ευρύτερη συνθήκη της τοποσυνάφειας επιδέχεται μια πληθώρα από διαβαθμίσεις ως προς τον βαθμό συσχετισμού της παράστασης με τον χώρο, όπως απηχείται στον πληθωρισμό της αγγλοσαξωνικής και διεθνούς/ξένης ορολογίας –λ.χ. site-as-scenography, found space theatre, site-generic, site-related, site-responsive, site-driven, place-bound, κ.ά. Πολύ γνωστά παραδείγματα τοποσυναφούς πρακτικής αποτελούν οι παραστάσεις του σκηνοθέτη Mike Pearson [Μάικ Πήρσον] με την ομάδα Brith Gof, αλλά και των ομάδων Station House Opera, Walkabout Theater Company, Forced Entertainment, Back to Back Theatre, κ.ά., και καλλιτεχνών όπως οι Meredith Monk [Μέρεντιθ Μονκ], David Lévine [Ντέιβιντ Λεβίν], Mary Ellen Strom [Μαίρη Έλλεν Στρομ] και Ann Carlson [Αν Κάρλσον], Stephan Koplowitz [Στέφαν Κόπλοβιτς], Lola Arias [Λόλα Άριας], κ.ά.


Στον χώρο του λυρικού θεάτρου, όλο και πιο συχνά παρατηρείται η τάση να τοποθετούνται οι παραστάσεις σε συγκεκριμένο χωρόχρονο, in situ, εκτός της θεατρικής σκηνής. Στις πρώτες απόπειρες τοποσυναφούς οπερατικής παραγωγής συγκαταλέγεται αυτή της Tosca (1900) του Giacomo Puccini [Τζάκομο Πουτσίνι], η οποία παρουσιάστηκε ζωντανά το 1993 στη Ρώμη, στους τρεις χώρους και στις τρεις χρονικές στιγμές που ορίζονται σε κάθε πράξη του λιμπρέτου. Αυτή η ζωντανή παρουσίαση πραγματοποιήθηκε μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο από την Orchestra Sinfonica di Roma della RA.I [Συμφωνική Ορχήστρα της Ραδιοτηλεόρασης της Ρώμης] και τη Coro di Roma della RA.I [Χορωδία της Ραδιοτηλεόρασης της Ρώμης], υπό τη διεύθυνση του Zubin Mehta [Ζούμπιν Μέτα], με τους Plácido Domingo [Πλάθιντο Ντομίνγκο], Catherine Malfitano [Κάθριν Μαλφιτάνο] και Ruggero Raimondi [Ρουτζέρο Ραϊμόντι], σε σκηνοθεσία του Giuseppe Patroni Griffi [Τζουζέππε Πατρόνι Γκρίφφι] και παραγωγή Andrea Andermann [Αντρέα Άντερμαν].


Τα χαρακτηριστικά τοποσυναφών καλλιτεχνικών έργων φέρουν, επίσης, οι πολυμεσικές εγκαταστάσεις σε αρχαιολογικούς και άλλους χώρους του Ιάννη Ξενάκη [Iannis Xenakis], οι οποίες συνδύαζαν τη μουσική, την αρχιτεκτονική, την κίνηση και τον φωτισμό (Πολύτοπο του Μόντρεαλ, 1967, Πολύτοπο της Περσέπολης 1971, Πολύτοπο του Κλυνύ, 1972-1974, Διάτοπο, 1978 και Πολύτοπο των Μυκηνών,1978).

Εναλλακτικές Εκδοχές

in situ
Αγγλικά
site-specific
Γαλλικά
in situ
Γερμανικά
ortsspezifisch
Ιταλικά
specifico al luogo

Συνώνυμα

τοποαναφορικός -ή -ό

Σχετικοί όροι

εμβύθιση, εμβυθιστικός, περιπατητική παράσταση, περιβαλλοντικό θέατρο

Μη προτεινόμενοι όροι

τοποειδικός, τοποειδής, ιδιοτοπικός, ιδοτοπικός, σάιτ-σπεσίφικ, site-specific

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Εφαρμοσμένα είδη

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"The relationship between site and subject is determined by two factors that are usually necessary for successful site-specific work: the function of the audience attending/surrounding the event; and an event's connection to its historical, spatial, and cultural context. By subject, I mean both the topic and the agents, particularly the audience's affective experience in this case."

«Η σχέση μεταξύ του χώρου και του αντικειμένου καθορίζεται από δύο παράγοντες που συνήθως είναι απαραίτητοι για την επιτυχία ενός τοποσυναφούς έργου: τη λειτουργία του κοινού που παρακολουθεί/περιβάλλει το γεγονός και τη σύνδεση του γεγονότος με το ιστορικό, χωρικό και πολιτισμικό του πλαίσιο. Με τον όρο "αντικείμενο", εννοώ τόσο το θέμα που πραγματεύεται η παράσταση, όσο και τα άτομα στα οποία απευθύνεται, ιδιαίτερα τη συναισθηματική εμπειρία που βιώνει το κοινό σε αυτήν την περίπτωση.»

Απόσπασμα από το άρθρο της Joanne Tompkins [Τζοάν Τόμπκινς] "Theatre's heterotopia and the site-specific production of Suitcase".

Tompkins, J. (2012). Theatre’s heterotopia and the site-specific production of "Suitcase". T.D.R., 56/2, σσ. 101–112. Βλ. σ. 102. www.jstor.org...

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Μία τοποσυναφής και... «χρονοσυναφής» Tosca! Η ιδέα συνίσταται στην ακριβή τήρηση των ενδείξεων χρόνου…

Επτά τοποσυναφείς παραγωγές από διεθνείς καλλιτέχνες προσαρμόστηκαν σε τοποθεσίες της ευρύτερης περιοχής του Βερολίνου.

Το σχήμα On Site Opera, που ιδρύθηκε το 2012, είναι αφιερωμένο στην παραγωγή όπερας…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Η χωροθέτηση της τοποσυναφούς παράστασης Πέρσες (472 π.Χ.) που ανέβηκε από το National Theatre Wales…

Δοκιμές της τοποσυναφούς παράστασης Ma στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας (2023). Σκηνοθεσία: Romeo Castellucci [Ρομέο…

βασική

Baker, R. A. (2007). Spaces and places of opera. Circuit, 17/3, σσ. 57–63.

Birch, A. & Tompkins, J. (Επιμ.). (2012). Performing site-specific theatre: Politics, place, practice. Basingstoke, U.K.: Palgrave Macmillan.

Ferdman, B. (2018). Off sites: Contemporary performance beyond site-specific. Carbondale: Southern Illinois University Press.

Kaye, N. (2013). Site-specific art: Performance, place and documentation. London & New York: Routledge.

Kwon, M. (2004). One place after another: Site-specific art and locational identity. Massachusetts: M.I.T. Press.

Pearson, M. (2010). Site-specific performance. New York: Palgrave Macmillan.

Smith, P. (2018). Making site-specific theatre and performance. London: Bloomsbury Publishing.

Turner, C., & Hunter, V. (2024). The Routledge companion to site-specific performance. London & New York: Routledge.

συμπληρωματική

Balme, C., & Cambridge University Press (2016). Site-specific performances. Στο The Cambridge introduction to theatre studies (σσ. 60–61). Cambridge: Cambridge University Press.

Hunter, V. (2015). Moving Sites. London & New York: Routledge.

Pavis, P., Shantz, C., & Carlson, M. (1998). Site-specific performance. Στο Τhe dictionary of the theatre: Terms, concepts and analysis (σσ. 337–338). Toronto: University Of Toronto Press.

Pavis, P. (2016). Site-specific performance. Στο The Routledge dictionary of performance and contemporary theatre (σ. 228). London & New York: Routledge.

Wilkie, F. (2002). Mapping the Terrain: A survey of site-specific performance in Britain. New Theatre Quarterly, 18/2, σσ. 140–160. doi: 10.1017/S0266464X02000234

Αυγητίδου, Α. (2013). Πρακτικές των καλλιτεχνών της performance art στο τοπίο της πόλης. Στο Α. Αυγητίδου & Ι. Βαμβακίδου (Επιμ.), Performance now v.1: Επιτελεστικές πρακτικές στην τέχνη και δράσεις in situ (σσ. 175–196). Αθήνα: Ίων.

Κονομή, Μ. (2021). Μοντέρνα και σύγχρονη σκηνογραφία: Ορόσημα και εξελίξεις. Αθήνα: Κάπα Εκδοτική.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). τοποσυναφής, τοποσυναφές. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τοποσυναφής, τοποσυναφές

Chicago

"τοποσυναφής, τοποσυναφές." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τοποσυναφής, τοποσυναφές.

1741